Choć Parlament Europejski formalnie wyraża tylko opinię na temat utworzenia i funkcjonowania nowej służby dyplomatycznej UE, posłom udało się wynegocjować daleko idące zmiany w stosunku do pierwotnej propozycji Wysokiej Przedstawiciel Catherine Ashton z marca br. Porozumienie zawarte 21 czerwca tego roku w Madrycie przewiduje m.in. nadzór Parlamentu Europejskiego nad budżetem ESDZ, zasadę równowagi geograficznej przy budowie korpusu unijnych dyplomatów, reguły doboru kadr. Negocjatorami z ramienia Parlamentu Europejskiego byli posłowie Elmar BROK (EPL, DE), Guy VERHOFSTADT (ALDE, BE) i Roberto GUALTIERI (S&D, IT).

W treści rezolucji przyjętej w czwartej przez Parlament, która odzwierciedla uzgodnienia madryckie, czytamy, że zarządzanie unijnymi programami współpracy zewnętrznej (polityka rozwojowa, polityka sąsiedztwa) pozostanie w gestii Komisji, czyli inaczej niż proponowała Catherine Ashton w swej marcowej propozycji, gdzie proponowała, aby zadania te przypadły ESDZ.

Propozycje zmian w odniesieniu do Europejskiego Funduszu Rozwoju i instrumentu finansowania współpracy na rzecz rozwoju będą przygotowywane wspólnie przez ESDZ i Komisję pod egidą komisarza odpowiedzialnego za politykę rozwojową, a następnie przedkładane wspólnie Komisji, która podejmie decyzję.

Przynajmniej 60% wszystkich pracowników kategorii AD w służbie dyplomatycznej ma być urzędnikami UE zatrudnionymi na stałe. Po osiągnięciu przez ESDZ pełnej zdolności działania personel z państw członkowskich powinien stanowić przynajmniej jedną trzecią całego personelu ESDZ należącego do grupy funkcyjnej AD. Wysoka Przedstawiciel co roku przedstawiać będzie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z obsadzania stanowisk w ESDZ.

Rekrutacja do ESDZ musi być prowadzona w oparciu o kompetencje i powinna gwarantować odpowiednią równowagę geograficzną i płciową. W skład personelu ESDZ powinna wchodzić znacząca liczba obywateli z wszystkich państw członkowskich. Wyrównaniu ewentualnych dysproporcji będzie służył przegląd kadr w 2013 roku. Jeśli okaże się, że istnieje nierównowaga narodowościowa zastosowane zostaną środki odpowiadające mechanizmowi kwot wprowadzonemu w 2004 roku, kiedy zatrudniano urzędników unijnych pochodzących z nowych państw członkowskich.

1 stycznia 2011 do ESDZ przeniesionych zostanie 1525 urzędników zatrudnionych w Komisji i Sekretariacie Rady. Zostanie także utworzonych 100 nowych stanowisk. W szczególnych przypadkach ESDZ będzie mogła korzystać z ograniczonej liczby wyspecjalizowanych oddelegowanych ekspertów krajowych.

ESDZ będzie miała swoja siedzibę w Brukseli. W jej skład wejdzie administracja centralna oraz 136 byłych delegacji Komisji Europejskiej na całym świecie. Administracja centrala zostanie zorganizowana w formie dyrekcji generalnych odpowiedzialnych za wszystkie obszary geograficzne oraz kwestie wielostronne. Struktura organizacyjna będzie przewidywać komórkę odpowiedzialną za kwestie praw człowieka zarówno na poziomie centralnym jak i lokalnie w delegacjach. Wysoka Przedstawiciel uzyska także wsparcie organizacyjne w jej kontaktach z Parlamentem Europejskim.

ESDZ będzie politycznie i finansowo odpowiedzialna przed Parlamentem Europejskim, który będzie udzielał jej absolutorium budżetowego. Komisja Europejska będzie odpowiedzialna za wykonanie budżetu operacyjnego służby dyplomatycznej. W tym celu w budżecie Komisji utworzony zostanie nowy dział X - Europejska Służba Działań Zewnętrznych.

Specjalni Przedstawiciele i szefowie delegacji w krajach, które Parlament uzna za ważne ze strategicznego punktu widzenia będą obowiązani stawić się i odpowiedzieć na pytania parlamentarnej komisji spraw zagranicznych.

Wysoka Przedstawiciel będzie zasięgać opinii Parlamentu w sprawach dotyczących WPZiB, a posłowie zasiadający w organach PE będą mieli wgląd w poufne dokumenty ESDZ.

Zmiany w regulaminie kadr ESDZ, regulaminie finansowym i budżecie na 2010 rok, który Parlament przyjmuje wspólnie z Radą w procedurze współdecyzji, zostaną poddane pod głosowanie po przerwie wakacyjnej. Miesiąc od wejścia w życie decyzji Rady określającej organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych Wysoka Przedstawiciel przygotuje i przedstawi Komisji szacunkową ocenę przychodów i wydatków ESDZ w celu uwzględnienia ich w korekcie budżetu.